Κυριακή, 1 Απριλίου 2018

Ξέρετε γιατί λέμε ψέματα την Πρωταπριλιά;

Ο Τόμας Έντισον εφηύρε μια μηχανή που μετατρέπει το νερό σε κρασί, βρέθηκε ο τάφος του Σωκράτη κοντά στην Ακρόπολη, το Big Ben θα λειτουργήσει με νέο μηχανισμό και οι παλιοί του δείκτες θα δημοπρατηθούν, είναι μερικά από τα διάσημα ψέματα των ΜΜΕ, την 1η Απριλίου.

Παρόλο που η πρωταπριλιά είναι η μέρα που τα ψέματα και οι φάρσες δικαιολογούνται, πολλοί είναι εκείνοι που κάθε χρόνο «την πατάνε» και πιστεύουν απίστευτες ιστορίες βγαλμένες από τη φαντασία. Η πρωταπριλιά είναι αγαπημένη ημέρα των μικρών παιδιών, καθώς σκαρώνουν διάφορα αστεία για να πειράξουν τους γονείς τους φίλους, ακόμα και τους δασκάλους στο σχολείο.

Οι μελετητές, ιστορικοί και λαογράφοι διαφωνούν για το πότε και ποιοι καθιέρωσαν τα πρωταπριλιάτικα ψέματα κι έτσι οι εκδοχές είναι τρεις.

Η γαλλική πρωτοχρονιά

Η μετακίνηση της γαλλικής πρωτοχρονιάς προκάλεσε σύγχυση Η πιο διαδεδομένη εκδοχή για την καθιέρωση της Πρωτοχρονιάς γυρνάει στον 16ο στη Γαλλία. Έως το 1564, οι Γάλλοι γιόρταζαν την πρωτοχρονιά, κάθε 1η του Απρίλη, ώστε να είναι κοντά στο Πάσχα, αλλά και να ταυτίζεται με την αναγέννηση της φύσης, που γίνεται την άνοιξη. Εκείνη τη χρονιά, ο βασιλιάς Κάρολος Θ’ αποφάσισε να συμβαδίσει με τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες και μετέφερε την Πρωτοχρονιά, την 1η Ιανουαρίου. Πολλοί, δυσκολεύτηκαν να δεχτούν αυτή την αλλαγή και συνέχισαν να κάνουν πρωτοχρονιά τον Απρίλιο, όπως είχαν συνηθίσει. Οι υπόλοιποι άρχισαν να τους κοροϊδεύουν, να τους κάνουν πλάκες και να τους στέλνουν ψεύτικα δώρα και έτσι η 1η Απριλίου, από πρωτοχρονιά, μετατράπηκε σε ημέρα κοροϊδίας και φάρσας.

Τα ψέματα των ψαράδων

Η δεύτερη εκδοχή σχετίζεται με τους Κέλτες ψαράδες οι οποίοι ξεκινούσαν τη θερινή τους περίοδο ψαρέματος, την πρώτη του Απρίλη, όταν ο χειμώνας είχε τελειώσει και ο καιρός άρχιζε να καλυτερεύει. Οι συνθήκες όμως τις περισσότερες φορές δεν ήταν ιδανικές και η ψαριά ήταν μικρή έως ανύπαρκτη. Οι ψαράδες για να μη ντροπιαστούν έλεγαν διάφορα ψέματα και φανταστικές ιστορίες που δικαιολογούσαν την αποτυχία τους και έτσι η 1η του Απρίλη ταυτίστηκε με το ψέμα και την υπερβολή.

Οι γελωτοποιοί βασιλιάδες. Η πρωταπριλιάτικη εξήγηση.

Η εκδοχή με τους γελωτοποιούς ήταν φάρσα Η τρίτη εκδοχή έρχεται από τα βυζαντινά χρόνια και την περίοδο της βασιλείας του Μ. Κωνσταντίνου. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ιστορίας Τζόζεφ Μπόσκιν, μια ομάδα γελωτοποιών του βασιλιά τόλμησε να ισχυριστεί ότι θα μπορούσε να κυβερνήσει καλύτερα από τον Κωνσταντίνο. Ο βασιλιάς διασκέδασε πολύ με αυτή τη δήλωση και προκάλεσε έναν από τους γελωτοποιούς, τον Κούγκελ, να πάρει τη θέση του για μια ημέρα. Ο Κούγκελ την ημέρα της διακυβέρνησης του, επέβαλε έναν νόμο, σύμφωνα με τον οποίο, η 1η Απριλίου καθιερωνόταν ως η μέρα αφιερωμένη στο γελοίο και το υπερβολικό. Η διασκεδαστική αυτή εκδοχή δημοσιεύτηκε από το Assosiated Press το 1983. Πολύς κόσμος πίστεψε την ιστορία μέχρι να αποκαλυφθεί ότι επρόκειτο για φάρσα του Μπόσκιν, θύμα της οποίας είχε πέσει και το ίδιο το πρακτορείο.

Η πρωταπριλιά στην Ελλάδα

Όπως συμβαίνει με πολλά ευρωπαϊκά έθιμα που υιοθετεί η ελληνική κοινωνία με το πέρασμα των χρόνων, έτσι έγινε και με τα πρωταπριλιάτικα ψέματα. Η συνήθεια μεταφέρθηκε και στην Ελλάδα, αλλά σύμφωνα με λαογράφους, τα ψέματα, έχουν αποτοπαϊκό χαρακτήρα. Ξορκίζουν δηλαδή το κακό και τις βλαπτικές δυνάμεις, όπως συγκεκριμένα αναφέρει ο λαογράφος Λουκάτος. Πολλοί πιστεύουν ότι αυτός που θα σκαρώσει μια επιτυχημένη φάρσα, θα είναι τυχερός για τον υπόλοιπο χρόνο, ενώ αντίθετα, όποιος πέσει θύμα, θα συνοδεύεται από γρουσουζιά.

Γιατί λέμε ψέματα;

Η απάντηση των ψυχολόγων είναι πολύπλοκη. Το ψέμα εμφανίζεται στην ζωή μας από τα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου. Γιατί λέμε ψέματα; Τα μικρά παιδιά θέλουν να αποφύγουν μία τιμωρία ή να κάνουν το δικό τους, οι έφηβοι για να νιώσουν αποδοχή και μεγαλώνοντας απλά το έχουμε συνηθίσει και μας είναι εύκολο. Μεγαλώνοντας, λέμε ψέματα πειστικά, ψέματα στη δουλειά, ψέματα στον σύντροφό μας για να αποφύγουμε τη γκρίνια. Αυτά, βέβαια, είναι τα«λευκά» ψέματα, που δεν έχουν ως αποτέλεσμα κάτι καταστροφικό.

Από την άλλη υπάρχει και ο Friedrich Nietzsche, που λέει ότι «Αυτός που δε μπορεί να πει ψέματα δεν ξέρει ποια είναι η αλήθεια», αλλά προσθέτει: «Δεν με ενοχλεί που μου είπες ψέματα, με ενοχλεί που από εδώ και πέρα δεν μπορώ να σε πιστεύω».

Κι, όμως, υπάρχουν ψέματα που λέμε όλο τον χρόνο

-«Είμαι καλά»

Η αναμενόμενη απάντηση, που πολλές φορές δεν ισχύει.

-«Θα σου τηλεφωνήσω αργότερα»

Συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε την ατάκα για να ολοκληρώσουμε μια συνομιλία και τις

περισσότερες φορές δεν το κάνουμε.

-«Σε 5 λεπτά είμαι εκεί»

Μην ορκίζεσαι, γιατί ποτέ, κανένας δεν κράτησε το λόγο του. το πιο συχνό και αγαπημένο ψέμα.

-«Δεν το έκανα εγώ»

Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε τα παιδικά μας χρόνια και το χρησιμοποιούμε και ως ενήλικες.

-«Θα το κάνω αύριο»

Η αγαπημένη ατάκα του αναβλητικού,του κουρασμένου, αυτού που βαριέται, αλλά και εκείνου που δε θέλει να σε εξυπηρετήσει.

-«Έχει κίνηση»

Ο δρόμος είναι άδειος, αλλά αυτή είναι πάντα η καλύτερη δικαιολογία για την αργοπορία σου.

-«Πόσων χρόνων είσαι;»

Μετρημένοι στα δάχτυλα αυτοί που απαντούν λέγοντας την αλήθεια. Εδώ που τα λέμε, γιατί ρωτάνε αυτοί που ρωτάνε;

-«Χάρηκα για τη γνωριμία»

Επιβάλλεται κοινωνικά να είσαι ευγενής, άσχετα αν γίνεσαι και ψεύτης.