«Τη γρουσουζιά στη ζωή μας τη φέρνουμε εμείς οι ίδιοι». Ο Ευγένιος Τριβιζάς εντοπίζει τα λάθη μας

- Απριλίου 24, 2019
Ο πιο αγαπημένος Έλληνας παραμυθάς μιλάει για τις ιστορίες του, τον ρόλο της φαντασίας στη ζωή μας και για το πώς θα έπρεπε να εκπαιδεύουμε τα παιδιά μας.

ίναι θα λέγαμε ένας από τους λίγους συγγραφείς παιδικών βιβλίων, που έχουν αγαπηθεί από μικρούς και μεγάλους. Ο καθηγητής εγκληματολογίας και συγγραφέας Ευγένιος Τριβιζάς είναι ποιητής των παραμυθιών, που καταφέρνει να συναρπάσει ακόμα και τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες, τόσο με τα βιβλία του, όσο και με τα σχολικά του βοηθήματα. Λίγο πολύ, όλοι γνωρίζουμε το έργο του, το οποίο μάλιστα είναι παγκοσμίως αναγνωρισμένο. Μέσα από τις παρακάτω γραμμές, θα επιστρέψουμε στην παιδική μας ηλικία, εκεί όπου διαβάζαμε «Τη ζωγραφιά της Χριστίνας»,  παρακολουθούσαμε τις περιπέτειες του δαιμόνιου ρεπόρτερ Πίκου Απίκου στη μία και μοναδική «Φρουτοπία», που «σαν κι αυτή δεν υπάρχει άλλη καμία», αγωνιούσαμε για την τύχη της Βασίλισσας και του Αξιωματικού στους «Δραπέτες της Σκακιέρας» και  γινόμασταν φίλοι με την «Τελευταία Μαύρη Γάτα», που στην πραγματικότητα μόνο γρουσουζιά δεν έφερνε.

-Ποιος ο ρόλος των παραμυθιών στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών;

Ε.Τ.: Tα παραμύθια είναι μέσο μύησης των παιδιών στη ζωή και κοινωνικοποίησής τους σε θεμελιώδεις έννοιες όπως αυτές της δικαιοσύνης, της γενναιότητας και της αυταπάρνησης. Με συμβολικό και αλληγορικό τρόπο μάς μαθαίνουν ότι δεν πρέπει μόνο να υπηρετούμε την πραγματικότητα αλλά να την ξεπερνάμε, ότι έχουμε τη δύναμη να μετουσιώνουμε τις απογοητεύσεις σε εμπνεύσεις, τις κατακρίσεις σε διακρίσεις, την απόγνωση σε γνώση.

-Σας έχουν αποδοθεί διάφοροι χαρακτηρισμοί, όπως αυτός του εθνικού παραμυθά αλλά και του ποιητή των παραμυθιών. Σας εκφράζουν αυτοί οι χαρακτηρισμοί; Σας δημιουργούν κάποια ευθύνη και πώς τους αποδέχεστε;

Ε.Τ.: Αισθάνομαι τυχερός που τα βιβλία μου βρίσκουν ανταπόκριση και γίνονται γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ μικρών και μεγάλων. Θετικοί χαρακτηρισμοί, όπως αυτός του Γιώργου Μπαμπινιώτη που παραθέτετε, συνεπάγονται και μια μεγάλη ευθύνη.

-Ποια είναι η αγωνία σας όταν ολοκληρώνετε μια ιστορία και πριν αρχίσετε την επόμενη;

Ε.Τ.: Το κυρίαρχο συναίσθημα δεν είναι αγωνία αλλά ευφορία. Τρεις είναι πιστεύω οι συναρπαστικότερες στιγμές στη ζωή ενός συγγραφέα. Η στιγμή της έμπνευσης όταν γεννιέται μια ιδέα, η στιγμή της ολοκλήρωσης όταν γράφονται οι τελευταίες λέξεις μιας ιστορίας και η στιγμή της κυκλοφορίας του βιβλίου, όταν του προσφέρεται η δυνατότητα επικοινωνίας με τους αναγνώστες του. Η στιγμή της έμπνευσης χαρακτηρίζεται από αισθήματα ευεξίας και προσμονής, η στιγμή της ολοκλήρωσης από αισθήματα ικανοποίησης αλλά και λύπης που αποχωρίζεται τους ήρωές του και η στιγμή της έκδοσης, από αισθήματα συγκίνησης αλλά και δέους γιατί όσα έγραψε στη μοναξιά ενός γραφείου επηρεάζουν τις ζωές ανθρώπων πού ίσως ποτέ δε θα συναντήσει και με τρόπους που ίσως ποτέ δε θα μάθει.


«Αισθάνομαι τυχερός που τα βιβλία μου βρίσκουν ανταπόκριση και γίνονται γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ μικρών και μεγάλων».

-Ποια εσωτερική επιταγή καλύπτετε μέσα από τα παραμύθια, που δεν τη βρήκατε σε κάποιο άλλο λογοτεχνικό είδος για να υπηρετήσετε;

Ε.Τ.: Προσωπικά δεν αισθάνομαι άνετα όταν κινούμαι σε ρεαλιστικά, νατουραλιστικά πλαίσια. Προτιμώ να εκφράζομαι μέσα από μύθους, σύμβολα και αλληγορίες. Λογοτεχνήματα τα οποία εκφράζουν ρεαλιστικά ζητήματα και καταστάσεις με συμβολικό και αλληγορικό τρόπο χαρακτηρίζονται από μια διαχρονικότητα και καθολικότητα που ξεπερνάει συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους και συγκυρίες. Για παράδειγμα το βιβλίο του George Orwell «Η Φάρμα των Ζώων», του οποίου σημειωτέον ο πλήρης τίτλος του είναι «Η Φάρμα των Ζώων. Ένα Παραμύθι» (Animal Farm: A Fairy Story), μπορεί να γράφτηκε με αφορμή τις εμπειρίες του συγγραφέα στον ισπανικό εμφύλιο και με στόχο τον εκφυλισμό των σοσιαλιστικών ιδανικών στη σταλινική Σοβιετική Ένωση, αλλά εκφράζει προβληματισμούς για τη φύση της εξουσίας και τους κινδύνους κάθε λογής επαναστάσεων.


« Όλοι κάποιες στιγμές νιώθουμε την ανάγκη να δραπετεύσουμε από την καθημερινότητά μας και τους ρόλους που είτε μας έχουν άλλοι επιβάλει, είτε έχουμε επιβάλει οι ίδιοι στον εαυτό μας. Κι αν δεν το κάνουμε, το φανταζόμαστε. Κατά κάποιο τρόπο λοιπόν είμαστε όλοι μας δραπέτες».

-Ας μιλήσουμε για τα όνειρα και τους δραπέτες και πιο συγκεκριμένα, από τους «Δραπέτες της Σκακιέρας, το βιβλίο σας που παρουσιάστηκε με τη μορφή όπερας το 1998 στη Λυρική Σκηνή σε μουσική Γιώργου Κουρουπού. Εσείς θα θέλατε να δραπετεύσετε από κάποια σκακιέρα;

Ε.Τ.: Όταν ήμουν παιδί, με μάγευε αλλά και με προβλημάτιζε ο κόσμος της σκακιέρας. Άπειροι συνδυασμοί, ατέλειωτες μάχες, αμέτρητα παιχνίδια και ταυτόχρονα απαραβίαστα σύνορα, προκαθορισμένες κινήσεις, περιορισμένες επιλογές, αυστηρά όρια και σχολαστικοί κανόνες. Αισθανόμουν οίκτο για τα υπάκουα πιόνια που μπορούσαν να κινούνται με συγκεκριμένο μόνο τρόπο, αδιάφορα από τις προτιμήσεις και τα αισθήματά τους. Μόνο η μεταμόρφωση του μοναχικού εκείνου πιονιού σε βασίλισσα με συγκινούσε επειδή χάριζε κάποιο ίχνος ελπίδας. Όλοι κάποιες στιγμές νιώθουμε την ανάγκη να δραπετεύσουμε από την καθημερινότητά μας και τους ρόλους που είτε μας έχουν άλλοι επιβάλει, είτε έχουμε επιβάλει οι ίδιοι στον εαυτό μας. Κι αν δεν το κάνουμε, το φανταζόμαστε. Κατά κάποιο τρόπο λοιπόν είμαστε όλοι μας δραπέτες.

-Ο Ρώσος θεωρητικός Βλαντιμίρ Προπ έχει καταγράψει τις 31 λειτουργίες των παραμυθιών. Μία από αυτές είναι και ο μαγικός βοηθός που λαμβάνει ο ήρωας. Θεωρείτε ότι τα μαγικά μέσα είναι απαραίτητα για την εξέλιξη της ιστορίας;

Ε.Τ.:  Η μαγεία δεν είναι τίποτα άλλο από επιστημονική γνώση η οποία δεν έχει ακόμα κατακτηθεί. To να μετατρέπουμε το σκοτάδι σε φως στρέφοντας ένα διακόπτη, ή να πετάμε στα πέρατα του κόσμου με ένα σιδερένιο πουλί κι άλλα τέτοια θαυμαστά, θα μπορούσαν ανάλογα με την εποχή να θεωρηθούν είτε μαγικά κατορθώματα είτε επιστημονικά επιτεύγματα. Όπως είχε πει ο Arthur C. Clarke «Η υψηλή τεχνολογία δε διαφέρει σε τίποτα από τη μαγεία ( A sufficiently high level of technology is indistinguishable from magic). Όσο οι επιστήμονες ερευνούν όλο και ευρύτερες εκτάσεις του χώρου, όσο ανατέμνουν όλο και μικρότερες μονάδες ύλης, τόσο πιο δυσδιάκριτη καθίσταται η διαχωριστική γραμμή μεταξύ πραγματικότητας και μυθικού. Στην κβαντική φυσική τα συστατικά στοιχεία της πραγματικότητας που μας περιβάλλει, δηλαδή τα άτομα, είναι δυνατόν να υπάρχουν την ίδια στιγμή σε δύο διαφορετικούς χώρους. Εξ ου και το μεταμοντερνιστικό συμπέρασμα ότι η αλήθεια είναι μύθος και ο μύθος είναι αλήθεια. Από αυτή την οπτική η φαντασία είναι δυνατότερη από τη γνώση, ο μύθος από την επιστήμη, το όνειρο από την πραγματικότητα, η ελπίδα από την εμπειρία. Ο μύθος προηγείται, η επιστήμη έπεται. Για παράδειγμα μανδύες που σε κάνουν αόρατο χρησιμοποιούσαν ανέκαθεν οι ήρωες των παραμυθιών. Πρόσφατα η επιστημονική ομάδα του καθηγητή Xiang Zhang στο Πανεπιστήμιο του Berklay κατάφερε να καταστήσει αόρατα τρισδιάστατα αντικείμενα, καλύπτοντάς τα με τα λεγόμενα metamaterials. Ένα αντικείμενο το βλέπουμε επειδή διαχέει το φως που το χτυπάει αντανακλώντας μέρος του στα μάτια μας. Τα metamaterials (κάτι σαν οπτικά τεφλόν) απωθούν τα σωματίδια του φωτός γύρω από το επιχρισμένο αντικείμενο όπως το νερό κυλάει γύρω από έναν βράχο σε ρυάκι, καθιστώντας το με αυτό τον τρόπο αόρατο.

-Οι συγγραφείς των παραμυθιών, πώς πρέπει να αντιμετωπίζουν τα παιδιά;

Ε.Τ.:  Ποτέ δεν πρέπει να τα υποτιμάνε.

- Το παραμύθι πώς οφείλει να προσεγγίζει την πραγματικότητα, μέσω της φαντασίας;

Ε.Τ.: Μεταδίδοντας το μήνυμα ότι όλα είναι δυνατά, ότι πάντα υπάρχει ελπίδα , ότι μπορούμε να απαλλαγούμε από τους γίγαντες που μας απειλούν και τους δράκους που μας δυναστεύουν. Όπως είπε ο Θάνος το κολοκυθάκι  «Όσο πιο πολλοί μανάβηδες μας δυναστεύουν, τόσο πιο πεισματικές πρέπει να είναι οι προσπάθειες να χτίσουμε με κέφι και αισιοδοξία μια καινούρια Φρουτοπία».

-Το μυθιστόρημά σας «Η τελευταία μαύρη γάτα» κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 2001 από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, ενώ έχει επανεκδοθεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Το βιβλίο σας εναντιώνεται σε κάθε είδους ρατσισμό και προκατάληψη. Σήμερα πώς μπορούμε να εναντιωθούμε στο ρατσισμό, το φασισμό, τις προκαταλήψεις αλλά και στα κοινωνικά προβλήματα;

Ε.Τ.: Διαπαιδαγωγώντας και μεταδίδοντας θεμελιώδεις αξίες και αλήθειες στα παιδιά μας.

-Τελικά τι φέρνει τη γρουσουζιά στις μέρες μας;

Ε.Τ.: Εμείς οι ίδιοι με τις αλόγιστες πράξεις και παραλείψεις μας.


«Προτιμώ να εκφράζομαι μέσα από μύθους, σύμβολα και αλληγορίες. Λογοτεχνήματα τα οποία εκφράζουν ρεαλιστικά ζητήματα και καταστάσεις με συμβολικό και αλληγορικό τρόπο χαρακτηρίζονται από μια διαχρονικότητα και καθολικότητα που ξεπερνάει συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους και συγκυρίες».

-Τα παραμύθια μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο;

Ε.Τ.: Μόνο εμείς μπορούμε. Τα παραμύθια όμως μας προσφέρουν οράματα φανταστικών κόσμων που μπορεί να αποτελέσουν πρότυπα αλλαγής του δικού μας κόσμου, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως αυτό.

-Όσον αφορά τη Φρουτοπία, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι θα επιστρέψει με νέα επεισόδια, αλλά και το ότι θα μεταφερθεί και στη μεγάλη οθόνη. Τι ισχύει;

Ε.Τ.: Αρμοδιότερος για να απαντήσει σε αυτή την ερώτηση είναι ο δαιμόνιος δημοσιογράφος Πίκος Απίκος στον οποίο συνιστώ να απευθυνθείτε.

Πηγή: alfavita.gr
 

Πληκτρολογηστε και πατηστε αναζητηση